Avrupa Konseyi: HSK yapısı Avrupa standartlarıyla uyumsuz

Avrupa Kurulu milletvekilleri, hakim ve savcılar bakımından yolsuzluğun önlenmesi konusunda Türkiye’nin kâfi ilerleme kaydetmediği bildirisi içeren bir rapor yayımladı.

Avrupa Kurulu bünyesinde faaliyet gösteren Yolsuzluğa Karşı Devletler Kümesi (GRECO), Türkiye’de milletvekilleri, hakim ve savcılar bakımından yolsuzluğun önlenmesiyle ilgili üçüncü orta ahenk raporunu bugün Strasbourg’da yayınladı. Orta ahenk dokümanı, Türkiye hakkında birebir bahse ait 2016’da yayınlanan Dördüncü Evre Kıymetlendirme Raporu kapsamında hazırlandı.

HSK’nın yapısı

GRECO’ya nazaran Yargıçlar ve Savcılar Konseyi’nin (HSK) Cumhurbaşkanı ve TBMM tarafından belirlenen üyelerden oluşması ve üyelerinden hiçbirinin hakim ve savcıların kendileri tarafından seçilmiyor olması bağımsız ve özerk yargıya ait Avrupa standartlarıyla çelişiyor.

Ankara raporun bu kısmıyla ilgili GRECO’ya ilettiği tavır evrakında, HSK’nın “bağımsız olduğu, yapısı ve işleyişinin ülkenin muhtaçlıklarını yansıttığı ve dışarıdan rastgele bir siyasi tesir altında kalmadığı” istikametinde görüş belirtti. Lakin raporda, HSK üzere özerk kurumların üyelerinin en az yarısının kendi meslektaşlarınca seçilmesini gerektiren GRECO standartlarının Ankara tarafından “halen uygulanmadığı” kaydedildi.

GRECO, “hakim ve savcı adaylarının seçim ve hizmete alım süreci, isimli makam sahiplerinin misyon yerlerinin kendi istekleri dışında değiştirilmesi, disiplin süreçleri ve savcı ve yargıçların eğitimi” üzere mevzularda yürütmenin yargının işleyişi üzerinde “güçlü tesir sahibi” olduğunu da not etti.

Hakim ve savcıların durumu

Raporda, HSK tarafından 6 Mart 2019 tarihinde yayımlanan Türk Yargı Etiği Bildirgesi’nin hakim ve savcılar ortasında ayrım yapmadığı, biz dizi genel unsur içerdiği ve soyut olduğu belirtiliyor. GRECO bu bildirgeye, “tercihen başka evraklarda, hakim ve savcılara mahsus vazifelerin özelliklerini dikkate alan ve her biri mesleğe ait somut örnekler sunan bir kılavuz eklenmesini” istiyor. Çıkar çatışmalarının açık tarifinin yapılması, ikramlar ve üçüncü taraflarla temaslara ait kuralların kayda kıymet halde geliştirilmesi gerektiğini söylüyor.

Milletvekillerinin durumu

Rapora nazaran, milletvekilleriyle ilgili olarak, 2020’de kabul edilen ikinci ahenk raporundan bu yana somut rastgele bir gelişme kaydedilmedi. Milletvekillerine Yönelik Etik Davranış Unsurları Kanun tasarısının mecliste görüşülmeyi beklediğini hatırlatan GRECO, tasarının “hediyeler, çıkar çatışmalarının özel olarak bildirilmesi, malvarlığı beyanlarının doğrulanması ve kamuya duyurulması” üzere mevzularda “yeterli detaydan yoksun” olduğuna dikkat çekti.

GRECO, yasama sürecinde kamuoyu görüşünün alınmasına ait kuralların belirlenmesi ve “daimi bir kapalı istişare sistemi, vazifeye alıştırma ve meclis etik davranış unsurlarına ait hizmet içi eğitim” üzere milletvekillerinin dürüstlüğünü temin etmeye yönelik tedbirlerin de 2016’da yayınlanan Kıymetlendirme Raporu’ndan bu yana beklemede olduğunu bildirdi.

Yasama dokunulmazlığının kaldırılması sürecinin öncelik sırasına nazaran ele alınmasının ve milletvekilleri hakkında rüşvet suçlamasıyla yürütülen ceza soruşturmalarının engellenmemesinin sağlanması hedefiyle tedbir alınması tarafındaki tavsiyelerinin de yerine getirilmediği sonucuna vardı.

Ankara’ya 9 ay süre

GRECO milletvekili, hakim ve savcılar bakımından yolsuzluğun önlenmesiyle ilgili kalan tavsiyeleri yerine getirmek emeliyle alınan tedbirler hakkında rapor sunması için Ankara’ya 31 Mart 2023 tarihine kadar müddet verdi.

Türkiye Dördüncü Kademe Kıymetlendirme Raporu’nda yer alan 22 tavsiyeden 3’ünü “tatmin edici” biçimde yerine getirdi yahut “ele aldı”; başka tavsiyelerden 9’unu “kısmen” yerine getirdi, 10 adedini ise şimdi yerine getirmiş değil.

GRECO ayrıyeten, Avrupa Kurulu Genel Sekreterini, uyulmayan tavsiyelerle ilgili Türkiye Dışişleri Bakanlığı’na ihtar mektubu göndermekle görevlendirdi.

GRECO nasıl çalışıyor?

Üyeleri ortasında Türkiye’nin de bulunduğu Avrupa Kurulu’na bağlı çalışan Strasbourg merkezli GRECO, çalışma prosedürü gereği, devletleri etap basamak kıymetlendiriyor. Dönemsel olarak yayınlanan kıymetlendirme raporlarının akabinde bu raporların içindeki tavsiyelere ahenkle ilgili uygunluk ve orta uygunluk raporları yayınlanıyor. Raporlar, devletlerin müsaadesiyle yayınlanabiliyor. GRECO’nun rapor ve tavsiyeleri bir ülkenin yolsuzlukla uğraş kapasitesinin değerlendirilmesinde referans olarak alınıyor. GRECO’ya tüm Avrupa Kurulu üyesi devletlere ek olarak ABD de üye.